প্ৰশ্নৱলী

ভাব-বিষয়ক :

১। চমু উত্তৰ দিয়া :

(ক) জিকিৰৰ ৰচক কোন?
উত্তৰ : জিকিৰৰ ৰচক আজান ফকিৰ।

(খ) কোনবোৰ গীতৰ সৈতে জিকিৰ গীতৰ সুৰৰ সাদৃশ্য আছে?
উত্তৰ : টোকাৰী গীত, দেহবিচাৰৰ গীত আদি লোকগীতৰ সৈতে জিকিৰ গীতৰ সুৰৰ সাদৃশ্য আছে।

(গ) ‘জিকিৰ’ শব্দটো কি শব্দৰ পৰা ওলাইছে?
উত্তৰ : ‘জিকিৰ’ শব্দটো আৰবী ‘জিকুৰ’ শব্দৰ পৰা ওলাইছে।

২। তলৰ শব্দবোৰৰ অৰ্থ লিখা ঃ

• ৰছুল → খোদাৰ দুতা
• মোমিন → ধৰ্মবিশ্বাসী মানুহ
• ৰহম → দয়া, কৰুণা
• কুটুব → ধ্ৰুৱতৰা
• বান্দা → ভৃত্য, দাস

৩। ‘মক্কাৰ দুৱাৰত চাহাব জীৱই মাৰে তালি।
যেনে শালে শ’লৰ লগত দৰিকাৰ টপালি।’
— উল্লিখিত কবিতাখণ্ডৰ অন্তৰ্নিহিত ভাৱটি বিশ্লেষণ কৰা।

উত্তৰ : এই শ্লোকত কবিয়ে কৈছে যে মক্কাৰ দুৱাৰত চাহাবসকলে ধ্বনি কৰিছে। সেই শব্দ শালে শ’লৰ লগত দৰিকাৰ টপালিৰ দৰে ধ্বনিত হৈছে। ইয়াত মক্কা নগৰৰ পৱিত্ৰতা আৰু চাহাবসকলৰ ধৰ্মীয় উল্লাস প্ৰকাশ পায়। ইয়াৰ দ্বাৰাই দেখুৱাইছে — ধৰ্মীয় আস্থা আৰু মিলনৰ উচ্ছ্বাসত সকলো একত্ৰিত হয়।

৪। বাখ্যা কৰা :

(ক) পানী মৰে পিয়াহত, অগ্নি মৰে জাৰত।
খোদা ৰছুল লুকাই আছে, মোমিনৰ আঁৰত।।

উত্তৰ : এই শ্লোকখনত কবিয়ে এটা গভীৰ সত্য বৰ্ণনা কৰিছে। পানী যদি পিয়াহ নাপায়, তেন্তে শুকাই যায় আৰু অগ্নি যদি জাৰ দিয়ে, তেন্তে নিভি যায়। অৰ্থাৎ, সংসাৰৰ সকলো বস্তুই কোনো নিৰ্দিষ্ট কাৰণত সৃষ্টি হয় আৰু কোনো কাৰণত ধ্বংস হয়। কিন্তু খোদা আৰু ৰছুলে মানৱ জীৱনৰ দৰে ক্ষয়-অক্ষয়ৰ নিয়মত বশ নহয়। তেওঁলোকে সদায় মোমিনৰ (ভক্তৰ) অন্তৰত শাশ্বতভাৱে বাস কৰে। ইয়াত ঈশ্বৰ আৰু ৰছুলৰ অনন্ত উপস্থিতি, সৰ্বব্যাপী শক্তি আৰু মোমিনৰ হৃদয়ত থকা ভক্তিৰ মাহাত্ম্য প্ৰকাশ পাইছে।

(খ) মক্কাৰ দুৱাৰত চাহাব তিৰ্বেণীৰ ঘাট।
বেহাব নোৱাৰে তাত মায়াই ভৈটে বাট।।

উত্তৰ : ইয়াত কবিয়ে এটা আধ্যাত্মিক শিক্ষা দিছে। মক্কাৰ দুৱাৰত থকা “চাহাব তিৰ্বেণীৰ ঘাট” আধ্যাত্মিক পবিত্ৰতাৰ প্ৰতীক। এই পবিত্ৰ স্থানত কেৱল সেইসকলেই প্ৰৱেশ কৰিব পাৰে, যিসকলে সংসাৰৰ মোহ-মায়া আৰু লোভ-লালসা আঁতৰাব পাৰে। সংসাৰৰ মোহ, কামনা, অহংকাৰ আদি যদি আঁকোৱালি ধৰিলেই থাকে, তেন্তে সেই মানুহে আধ্যাত্মিক মুক্তি বা ঈশ্বৰৰ দৰ্শন লাভ কৰিব নোৱাৰে। সেয়ে কবিয়ে কৈছে — মায়াৰ প্ৰৱঞ্চনাই মানুহক সঠিক পথত আগবাঢ়িবলৈ বাধা দিয়ে। মায়া এৰি দিলে তবেই মানুহ পবিত্ৰতাৰ সঠিক ঘাটত উপস্থিত হ’ব পাৰে।

(গ) সজাৰ মইনাটিৰ অনেক যুগুতি।
দেও মাৰি পাৰ হ’লে এৰিলে পীৰিতি।।

উত্তৰ : এই শ্লোকখনত সংসাৰৰ মোহ-মায়াক মইনাৰ সৈতে তুলনা কৰা হৈছে। মইনাই যি দৰে মানুহৰ মন আকৰ্ষণ কৰে আৰু বিভ্ৰান্ত কৰি ৰাখে, সংসাৰৰ কামনা-বাসনা, ধন-সম্পদ, ইহজগৰ লোভ-লালসাও মানুহক আধ্যাত্মিক জীৱনৰ পৰা আঁতৰি ৰাখে। কবিয়ে কৈছে — এই মইনাৰ বহু যুগুতি, অৰ্থাৎ বহু আকৰ্ষণ থাকে; সেইবোৰ এৰি দেৱ (ঈশ্বৰ)-ৰ নামত মনোযোগ কেন্দ্ৰিত কৰিব লাগিব। তেতিয়াহে আসল পীৰিতি, অৰ্থাৎ ঈশ্বৰৰ প্ৰতি সত্যভাৱে ভক্তি আৰু প্রেম লাভ কৰা যায়। ইয়াৰ দ্বাৰাই কবিয়ে সংসাৰৰ মোহ-পাশ ত্যাগ কৰি ঈশ্বৰভক্তিত নিয়োজিত হোৱাৰ শিক্ষা দিছে।

ভাষা-বিষয়ক :

১। সমাৰ্থক শব্দ লিখা ঃ

• চিন্তো → ধ্যান
• ঘাট → তিৰ্বেণী
• পীৰিতি → মৰম
• আচমান → আকাশ
• দৰিয়া → সাগৰ
• পিয়াহ → তৃষ্ণা
• বাট → পথ
• ভেল → বিলীন