প্ৰশ্নৱলী

ভাব-বিষয়ক :

১। তলৰ প্ৰশ্নসমূহৰ অতি চমুকৈ উত্তৰ লিখা:

(ক) লোককৃষ্টিৰ সাধাৰণ উত্তৰণক কি বোলা হয়?
উত্তৰ : লোকসংস্কৃতি।

(খ) লোকসমাজত কোন সময়ৰ কথাৰ অধিক সমাদৰ?
উত্তৰ : পুৰণি দিনৰ কথাৰ অধিক সমাদৰ।

(গ) লোককৃষ্টি কাক বোলা হয়?
উত্তৰ : গঞা সমাজে সম্পাদন কৰা বিভিন্ন কামকেই লোককৃষ্টি বোলা হয়।

(ঘ) লোকসংস্কৃতিৰ দৃশ্যমান দিশক কি বোলা হয়?
উত্তৰ : ভৌতিক বা বস্তু-সংস্কৃতি।

(ঙ) পাঠত উল্লিখিত লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই সম্পাদনা কৰা সাধুকথাৰ পুথিখনৰ নাম কি?
উত্তৰ : বুঢ়ী আইৰ সাধু।

২। লোকসমাজ সম্পৰ্কে কিছুমান লোকতত্ত্ববিদে দিয়া কি ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিব নোৱৰি বুলি লিখকে কৈছে? এই ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিব নোৱৰাৰ কাৰণ কি?

উত্তৰ : কিছুমান লোকতত্ত্ববিদে লোকসমাজক নিম্নস্তৰৰ বুলি ধাৰণা কৰিছে। তেওঁলোকে বুলি কয় যে গাঁও-সমাজ চহৰৰ তুলনাত পিছপৰা। কিন্তু লেখকে এই ধাৰণা গ্ৰহণ কৰিব নোৱৰে। কাৰণ গাঁওতো বহু শিক্ষিত, জ্ঞানী আৰু দক্ষ মানুহ থাকে, আৰু চহৰতো গঞালোক থাকে। সমাজৰ মান মানুহৰ জ্ঞান, আচাৰ-ব্যৱহাৰ আৰু পৰম্পৰাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে, কেৱল ঠাই বা পৰিস্থিতিৰ ওপৰত নহয়। সেইবাবে গাঁও বা চহৰৰ লোকক নিম্নস্তৰ বুলি ধাৰণা কৰা ভুল।

৩। চমু টোকা লিখা

উত্তৰ :

নিচুকনী গীত :
নিচুকনী গীত হৈছে শিশুক শুৱাবলৈ মায়ে বা অভিভাৱকে কোমল, সুমধুৰ সুৰত গোৱা গীত। এই গীতৰ উদ্দেশ্য মাথোঁ শিশুক নিদ্ৰালু কৰা নহয়, ই শিশুৰ মানসিক শান্তি, সুৰক্ষাৰ অনুভূতি, আৰু মমতাৰ অনুভৱ জাগ্ৰত কৰে। শিশুৱে গীত শুনি নিরাপদ আৰু মৰমপূৰ্ণ পৰিৱেশ অনুভৱ কৰে। ইয়াত সাধাৰণতে দৈনন্দিন জীৱনৰ সৰু গল্প, প্ৰকৃতিৰ ছবি, বা ধীৰ সুৰৰ ছন্দ থাকে। গীতটোৱে শিশুৰ চিন্তাশক্তি আৰু ভাষাগত বিকাশতো সহায় কৰে।

মালিতা বা কাহিনী গীত :
মালিতা বা কাহিনী গীত হৈছে কাব্যিক আৰু সঙ্গীতময় ৰূপত কোনো ঘটনা, কাহিনী বা পৰম্পৰাগত গল্প গোৱা। এই গীতৰ উদ্দেশ্য হৈছে বিনোদন, শিকনি, নৈতিক শিক্ষা আৰু সমাজৰ পৰম্পৰা প্ৰৱৰ্তন কৰা। উদাহৰণ স্বৰূপে কোনো দীৰ্ঘ যাত্ৰা, বীৰত্বৰ গল্প, বা ধৰ্মীয় শিক্ষা কাব্যিক ৰূপত গোৱা হয়। মালিতা গীত শিশু আৰু যুবকসকলক কল্পনাশক্তি, ধৈৰ্য আৰু চিন্তাশক্তি বৃদ্ধিত সহায় কৰে।

সাঁথৰ :
সাঁথৰ হৈছে ধাঁধা ধৰণৰ প্ৰশ্ন-উত্তৰ, য’ত শব্দৰ খেলা, যুক্তি আৰু বুদ্ধিৰ প্ৰয়োগ থাকে। সাঁথৰ মানসিক উদ্যম, চিন্তাশক্তি আৰু সৃষ্টিশীলতাক বৃদ্ধি কৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে শিশু বা যুবকে ধৈৰ্য্য, ধ্যান আৰু সমস্যাৰ সমাধানৰ ক্ষমতা শিকিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, “দুই হাতৰ আঙুলিৰ যোগফল কিমান?” বা “যি বস্তু টানি ল’লে নলগায়, ক’ত লুকোৱা হৈছে?” — এনেধৰণৰ ধাঁধা সাঁথৰ বুলি গণ্য।

জনশ্ৰুতি :
জনশ্ৰুতি হৈছে জনসাধাৰণৰ মাজত মুখে মুখে চলি অহা কথা-কাহিনী বা বিশ্বাস। ই সাধাৰণতে সমাজৰ ইতিহাস, বুদ্ধিমত্তা, পৰম্পৰা আৰু নৈতিক শিক্ষা বঢ়াই। জনশ্ৰুতিৰ ভিতৰত গল্প, বিশ্বাস, আঞ্চলিক কিংবদন্তি আদি থাকে। উদাহৰণস্বৰূপে, “যিখন গাঁওত নদী সেউজীয়া, সেই গাঁওৰ মানুহ ধৈৰ্যশীল হয়” — এনে বিশ্বাস মুখে মুখে প্ৰচলিত। জনশ্ৰুতি সমাজৰ লোকক একত্ৰ কৰে আৰু পৰম্পৰাগত মূল্যবোধ প্ৰৱৰ্তন কৰে।

জিকিৰ :
জিকিৰ হৈছে ধৰ্মীয় ভাৱত নাম-স্মৰণমূলক গীত। ই সাধাৰণতে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত গোৱা হয় আৰু লোকৰ মনত ভক্তি, ধৰ্মীয় আনুগত্য আৰু নৈতিক চেতনা সজাগ কৰে। জিকিৰৰ ছন্দ আৰু সুৰ মানুহৰ হৃদয়ত ধৰ্মীয় অনুভূতি জাগ্ৰত কৰে। ইয়াৰ ফলত সম্প্ৰদায়িক একতা, ধৰ্মীয় সততা আৰু আধ্যাত্মিক শান্তি বৃদ্ধি পায়। উদাহৰণ স্বৰূপে, “আল্লাহু আক্ববাৰ” বা “শ্ৰী ৰাম জয় ৰাম” ধৰণৰ নাম-গীত।

দেহবিচাৰৰ গীত :
দেহবিচাৰৰ গীত হৈছে মানুহৰ জীৱন, মৃত্যু আৰু জীৱনৰ সত্যক লৈ গোৱা গভীৰ ভাবৰ গীত। এই গীত মানৱ জীৱনৰ দৰ্শন, নৈতিকতা আৰু ধৰ্মীয় শিক্ষা প্ৰকাশ কৰে। উদাহৰণ স্বৰূপে, জীৱনৰ ক্ষণস্থায়ীতা, মৰ্মস্পৰ্শী অভিজ্ঞতা, মানৱীয় দয়া বা পৰম্পৰাগত বিশ্বাসৰ বৰ্ণনা এই গীতৰ ভিতৰত থাকে। ই সমাজৰ লোকক জীৱনৰ গভীৰ সত্যৰ সন্মুখীন কৰি সহানুভূতি আৰু জীৱন-মূল্য বুজাই।

হুঁচৰি গীত :
হুঁচৰি গীত হৈছে গাঁও বা সমাজত দলবদ্ধভাৱে উৎসৱ, আনন্দ আৰু উল্লাসৰ সময়ত গোৱা গীত। এই গীত সামাজিক মিলন, সম্প্ৰীতি আৰু আনন্দ বৃদ্ধি কৰে। উদাহৰণ স্বৰূপে, বিয়া, ধান কাটা উৎসৱ বা নতুন বৰ্ষৰ সময়ত গোৱা গীত। ইয়াত লোকসঙ্গীত, নৃত্য আৰু বাদ্যযন্ত্ৰৰ সমন্বয় থাকে। হুঁচৰি গীতৰ জৰিয়তে সমাজৰ লোকৰ মাজত একতা আৰু মিলন শক্তিশালী হয়।

৪। ‘লোকজীৱন তিনিটা ভাগত বিভক্ত’ — লোকজীৱন কি কি তিনিটা ভাগত বিভক্ত? প্রত্যেকটি ভাগৰে চমু আভাস দিয়া।

উত্তৰ :
১. সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান : জন্ম, বিবাহ, মৃত্যু, কৃষি-উৎসৱ আদি পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠান। ই সমাজৰ মাজত সংহতি আৰু পৰস্পৰ সহযোগিতা বজাই ৰাখে।
২. ভৌতিক বা বস্তু-সংস্কৃতি : খাদ্য, পৰিধান, গৃহনির্মাণ, আভৰণ, শিল্প, সা-সঁজুলি আদি। ই দৈনন্দিন জীৱনৰ ভৌতিক দিশ আৰু জীৱনধাৰণ প্ৰদৰ্শন কৰে।
৩. লোক পৰিৱেশ্য কলা : লোকগীত, নৃত্য, নাট, বাদ্যযন্ত্ৰ আদি। ই আনন্দ, শিক্ষা আৰু সামাজিক মূল্যবোধ লোকসমাজত প্ৰৱাহিত কৰে।

৫। বহলাই লিখা

(ক) সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান :
উত্তৰ : সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান হৈছে সমাজ আৰু পৰিয়ালৰ মাজত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰম্পৰাগত অনুষ্ঠানসমূহ, যেনে জন্ম, বিবাহ, মৃত্যু, কৃষি-উৎসৱ, ধৰ্মীয় অনুষ্ঠান আদি। এই অনুষ্ঠানসমূহ কেবল ধৰ্মীয় বা সামাজিক প্ৰয়োজন পূৰণ কৰা নহয়, ই সমাজৰ ভিতৰত সংহতি আৰু সহযোগিতা বৃদ্ধি কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, গাঁওত নতুন শিশু জন্মালে মাটিৰ পুজা বা নৃত্য-গানৰ আয়োজন কৰা হয়, যিয়ে পৰম্পৰা আৰু সংস্কৃতিৰ প্ৰতি মানসিক সংযোগ স্থাপন কৰে। বিবাহৰ অনুষ্ঠানত পৰিয়াল আৰু সমাজৰ সকলোৰে মিলন ঘটে, সামাজিক সম্প্ৰীতি দৃঢ় হয় আৰু নতুন প্ৰজন্মৰ শিক্ষণীয় মূল্যবোধ প্ৰৱৰ্তন হয়। মৃত্যু অনুষ্ঠানৰ মাজেৰে মানুহে জীৱনৰ গুৰুত্ব বুজে আৰু শোকৰ মাজতো একতা আৰু সহানুভূতি বিকাশ কৰে। এইদৰে সামাজিক আচাৰ-অনুষ্ঠান সমাজক এক সুসংগঠিত আৰু মানৱীয় মূল্যেৰে পৰিপূৰ্ণ কৰি ৰাখে।

(খ) লোক পৰিৱেশ্য কলা :
উত্তৰ : লোক পৰিৱেশ্য কলা হৈছে গাঁও বা সমাজত অনুষ্ঠিত হোৱা অনুষ্ঠানসমূহৰ অন্তৰ্গত গীত, নৃত্য, নাট, বাদ্যযন্ত্ৰ আদি। ইয়াত দৈনন্দিন জীৱন, আনন্দ, উৎসৱ, শিক্ষা আৰু ধৰ্মীয় চেতনা সকলো প্ৰকাশ পায়। উদাহৰণ স্বৰূপে, বিয়া, ধান কাটা উৎসৱ বা নতুন বৰ্ষৰ সময়ত গোৱা গীত আৰু কৰা নৃত্য। ইয়াত আকস্মিক বা অপ্রত্যাশিত নৃত্য আৰু গীতো অন্তৰ্ভুক্ত থাকে। এই শিল্পসমূহ লোকসকলক একতাৰ পৰা আনন্দ দান কৰে আৰু সমাজৰ সাংস্কৃতিক পৰম্পৰাক প্ৰৱৰ্তন কৰে। লোক পৰিৱেশ্য কলাই মানৱীয় অনুভূতি, সংস্কৃতিৰ জ্ঞান, সমাজিক সম্প্ৰীতি আৰু নৈতিক শিক্ষা প্ৰতিফলিত কৰে।

(গ) ভৌতিক বা বস্তু-সংস্কৃতি :
উত্তৰ : ভৌতিক বা বস্তু-সংস্কৃতি মানে মানুহৰ দৈনন্দিন জীৱনধাৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় খাদ্য, পৰিধান, গৃহনির্মাণ, আভৰণ, সা-সঁজুলি, শিল্প, হাত-কৰ্মৰ সামগ্ৰী আদি। এই শ্ৰেণী সমাজৰ ভৌতিক আৰু বাস্তৱিক দিশক প্ৰতিফলিত কৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, পৰম্পৰাগত বস্ত্ৰ, ৰন্ধন-প্ৰণালী, স্থানীয় আভৰণ বা হস্তশিল্পই ভৌতিক সংস্কৃতিৰ অংশ। ই মানুহৰ জীৱনধাৰণৰ প্ৰতি গভীৰ জ্ঞান দান কৰে, লগতে পৰম্পৰা, শিল্প আৰু জীৱন-দৃষ্টি প্ৰচাৰ কৰে। ভৌতিক সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নে সমাজৰ বস্তুগত, সাংস্কৃতিক আৰু শৈল্পিক দিশৰ মূল্য বুজিবলৈ সহায় কৰে।

৬। লোকনাট কিহৰ সমষ্টি বুলি লিখকে কৈছে? সংলাপৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়নে?

উত্তৰ : লেখকে কৈছে যে লোকনাট হৈছে গীত আৰু নৃত্যৰ সমষ্টি। এই নাটত সংলাপৰ তুলনাত গীত-নৃত্যৰ গুৰুত্ব অধিক। উদাহৰণস্বৰূপে, গাঁওত অনুষ্ঠিত হোৱা পৰম্পৰাগত নাটৰ ভিতৰত মূল ঘটনা গীত আৰু নৃত্যৰ মাধ্যমেৰে প্ৰকাশ পায়। লোকনাটৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে আনন্দ, সামাজিক শিক্ষা, ধৰ্মীয় শিক্ষাৰ প্ৰচাৰ, আৰু পৰম্পৰাগত মূল্যবোধৰ সৃষ্টিশীল প্ৰতিফলন। ই শিশুসকল, যুৱক আৰু বয়স্ক সকলোৱে অংশগ্ৰহণ কৰিব পৰা অনুষ্ঠান, য’ত গল্প, নৃত্য আৰু গীতৰ জৰিয়তে সমাজৰ ইতিহাস আৰু নৈতিক শিক্ষাই আগবঢ়োৱা হয়।

৭। লোকসাহিত্যক কেইটা আৰু কি কি উপভাগত ভগাব পাৰি?

উত্তৰ : লোকসাহিত্য পাঁচটা উপভাগত বিভক্ত —
(ক) লোকগীত
(খ) গদ্যধৰ্মী লোককথা
(গ) প্ৰবাদ-লোকোক্তি
(ঘ) সাঁথৰ
(ঙ) লোকভাষা

৮। ভৌতিক বা বস্তু-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নৰ সামগ্ৰী কি? ইয়াৰ উপ-বিভাগ কি কি?

উত্তৰ : ভৌতিক বা বস্তু-সংস্কৃতিৰ অধ্যয়নৰ সামগ্ৰী হৈছে খাদ্য, পৰিধান, গৃহনির্মাণ, আভৰণ, সা-সঁজুলি, শিল্প, হাত-কৰ্মৰ সামগ্ৰী। ইয়াৰ উপ-বিভাগ হৈছে —
(ক) লোককলা
(খ) লোকশিল্প
(গ) লোক স্থাপত্যকলা
(ঘ) লোক আভৰণ
(ঙ) লোক ৰন্ধন-প্ৰণালী

৯। ‘অ’ মাই যশোৱা হে, মাইহে যশোৱা…’ গীতটি কোনে লিখিত ৰূপ দিয়ে?

উত্তৰ : এই গীতটি ড° ভূপেন হাজৰিকাই লিখিত।

১০। তাৎপৰ্য ব্যাখ্যা কৰা

(ক) “লোকসংস্কৃতি পুৰণি হৈও নতুন, নতুন হৈও পুৰণি।”
উত্তৰ : লোকসংস্কৃতিক যুগে যুগে নতুন ৰূপ, নতুন গান, নৃত্য আৰু অনুষ্ঠান সমূহে বিকশিত কৰে। কিন্তু ইয়াৰ মূল আদৰ্শ, বিশ্বাস আৰু পৰম্পৰা আগৰ পৰা চলি আহে। সেয়ে ইয়াক একেদৰে পুৰণি আৰু নতুন বুলি কোৱা হয়। ই দেখুৱায় যে লোকসংস্কৃতি স্থায়ী আৰু পৰিবৰ্তনশীল।

(খ) “সমাজৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে লোকসংস্কৃতিৰো পৰিবৰ্তন ঘটে।”
উত্তৰ : সমাজ নতুন চিন্তা, অভ্যাস আৰু প্ৰযুক্তিৰ সৈতে আগবাঢ়ে। সমাজৰ পৰিবৰ্তনৰ লগে লগে লোকসংস্কৃতিৰো নতুন ৰূপ গ্ৰহণ কৰে। উদাহৰণ স্বৰূপে নতুন উৎসৱ, নতুন নৃত্য-শৈলী, নতুন খাদ্যাভ্যাস বা নতুন গানসমূহ সমাজৰ পৰিবৰ্তনৰ সৈতে বিকশিত হয়। এইদৰে লোকসংস্কৃতি সদায় সময়ৰ লগে খাপ খুৱাই আগবাঢ়ে।

ভাষা-বিষয়ক

১১। তলৰ শব্দকেইটাত মূৰ্দ্ধন্য ‘ণ’ আৰু ‘ষ’ হোৱাৰ কাৰণ দৰ্শোৱা :

• কৃষি — মূল শব্দ কৃষ ৰ পৰা আহিছে।
• অনুষ্ঠান — অনু + স্থান যোগে গঠিত।
• ধাৰণ — ধাৰ + অন যোগে গঠিত।
• আহৰণ — আহৰ + অন যোগে গঠিত।

১২। বিপৰীত অৰ্থ বুজোৱা শব্দ লিখা :

• বিশ্বাস × অবিশ্বাস
• মৌখিক × লিখিত
• সংযোগ × বিচ্ছেদ
• প্ৰয়োজনীয় × অপ্রয়োজনীয়
• জন্ম × মৃত্যু
• উচিত × অনুচিত

১৩। সমাৰ্থক শব্দ লিখা :

• গঞা = ৰাইজ, জন
• পিতা = দেউতা, বাপেক
• বেমাৰ = আজাৰ, ৰোগ
• চহৰ = নগৰ
• লোক = জনতা, ৰাইজ